Vernederend vermaak

Zijn die 'grappige' AI-video's nu echt zo leuk?

Doelloos scrollen op TikTok, Insta, X en al die andere platformen. De meesten van ons doen het. Het is verworden tot vermaak. Tegelijkertijd spreken we schande van de invloed die deze platforms hebben op onze samenleving, onze jongeren en onszelf. We wéten dat ze schadelijke content belonen en vergroten. Maar die giftige clickbait waar we zo helder over praten? Daar trappen we met open ogen in zodra het in onze tijdlijn verschijnt.

Like & share.

Wij mensen zijn kuddedieren. We willen ergens bij horen en bij voorkeur een goede plek innemen op de bijbehorende apenrots. Dat betekent dat we ons voortdurend tot anderen verhouden. We vergelijken onszelf, vaak automatisch, met wie we naast ons zien. Niet uit kwaadaardigheid, maar uit behoefte aan bevestiging. Om te voelen dat we oké zijn. Of liever nog: iets beter.

Dat vergelijken is een bekend, grotendeels onbewust proces in ons brein. Tot zover is daar weinig mis mee. Het wordt problematisch op het moment dat die behoefte aan validatie structureel wordt gevoed door het kleiner maken van anderen. En precies dát is wat veel online formats vandaag de dag doen.

Ai ai ai

De laatste tijd duiken op de socials steeds vaker AI‑video’s op waarin bekende mensen een zogenaamde transformatie ondergaan. A‑listers worden getoond zonder make‑up, kunstmatig verouderd, vergeleken met hun jongere zelf of vermeende cosmetische ingrepen worden ‘teruggedraaid’. De voor‑ en nabeelden zijn duidelijk bedoeld om een schokeffect te creëren.

Het in de video’s geschetste beeld is vrijwel altijd sterk overdreven. Natuurlijk ziet iemand zonder make‑up er anders uit dan mét. Maar dat Kim Kardashian ineens wordt afgebeeld met wallen tot haar knieën, zegt meer over de maker van de video dan over de werkelijkheid.

Dat actrices uit de jaren vijftig ouder zijn geworden sinds hun hoogtijdagen, verbaast niemand. Wat wél wringt, is hoe dat in deze ‘entertainende’ video’s wordt gepresenteerd. De meest onflatteuze beelden op latere leeftijd worden consequent naast zorgvuldig geënsceneerde glamoureuze foto’s uit hun jonge jaren geplaatst. Dat schetst een fundamenteel vertekend beeld van de realiteit, zeker wanneer ook bekende vrouwen die veroudering proberen uit te stellen via cosmetische ingrepen op vergelijkbare wijze worden geportretteerd, waarbij eventuele zichtbare effecten van deze ingrepen extra worden aangezet.

Wat hier gebeurt, is dat mensen geridiculiseerd worden op hun uiterlijk, dat negatief wordt uitvergroot. En zoals ook al blijkt uit de voorbeelden hierboven: het zijn bijna altijd vrouwen die op deze manier in beeld worden gebracht. Onder het mom van humor en verwondering krijgen we hier geen neutraal vermaak te zien, maar een geroutineerde, verpakte vorm van misogynie. Mannen komen in dit soort formats nauwelijks voor. Veroudering, ‘onechtheid’ en fysieke aftakeling worden visueel en systematisch neergezet als iets vrouwelijks. Wat wordt gepresenteerd als humor of verwondering, is in feite een vorm van reductie: vrouwen teruggebracht tot een lichaam dat beoordeeld mag worden.

Hetzelfde mechanisme zien we overigens ook bij AI‑video’s over transpersonen, waarin ‘voor en na’ transitie wordt getoond. Niet om te begrijpen, maar om te reduceren of te bespotten, opnieuw als vermaak.

We zijn het zelf…

Lach jij er nu nog om? Ja, jij ja. Misschien wel. Maar als eindgebruiker heb jij invloed op deze praktijken.

Als we het erover eens zijn dat sociale media vaak een negatieve invloed hebben op ons leven, dan valt dat slecht te rijmen met views, likes en shares op dit soort content. Content die onrealistische, en soms ronduit hatelijke, vergelijkingen inzet als engagement farming.

Deze video’s worden dan wel met AI gemaakt, maar er zit een menselijke opdrachtgever achter. En een menselijke eindgebruiker. Jij dus.

Willen we dat zijn en zelfs pushen? Want juist onze engagement houdt dit in stand. De negatieve invloed van sociale media op ons leven is niet los te zien van ons eigen gedrag. Wij zitten zelf aan het stuur. En wie bewuster kijkt naar wat hij versterkt, kan meer verschil maken dan hij denkt.

Nieuwe technologie, zoals AI, leert veel van ons. Het is daarom ook aan ons om haar iets beters te leren dan vernedering.

En wat betreft de giftige AI‑content die nu al circuleert: blijven we klikken op ‘Like & share’, of kiezen we een keer voor de pauzeknop?

---